Fatih Camii Haziresi

Toplu halde bulunan kabirlerin yer aldığı alanlar olarak bilinen hazireler; kül­li­ye, ca­mi, tek­ke ve­ya mes­cit­le­rin et­ra­fın­da umu­mi­yet­le kıb­le ta­ra­fın­da yer alan hu­su­sî me­zar­lık­lar­dır. Ha­zi­re­ler, için­de bu­lu­nan me­zar taş­la­rıy­la ta­ri­he ışık tu­tan bir açık ha­va mü­ze­si fonk­si­yo­nu­nu ic­ra eder­ler. Bu­ra­da ya­tan ze­va­tın ha­yat­la­rı hakkındaki kı­sa bil­gi­ler ka­dar sey­re­den­le­ri et­ki­le­yen ve her bi­ri sa­nat ese­ri olan me­zar taş­la­rı, dö­ne­min şa­ir­le­ri­ni, hat­tat­la­rı­nı, hak­kâk­la­rı­nı (oymacı) ve es­te­tik an­la­yı­şı­nı gü­nü­mü­ze ta­şı­yan önem­li bel­ge­ler­dir.

Fatih Camii Külliyesi'nin 1470 yılında tamamlanması ile alan öncelikle Fatih Sultan Mehmed ile eşi Gülbahar Hatun'un türbelerine ev sahipliği yapmıştır. İlk 300 yıl boyunca bu alan sivil halkın veya devlet memurlarının definlerine kapatılmış, sadece hanedan üyeleri ve çok istisnai saray mensupları için kullanılmıştır.

1766 yılındaki büyük İstanbul depreminde cami ve çevresi ağır hasar görmüştür. Sultan III. Mustafa tarafından cami yeniden inşa edilirken hazire alanı da düzenlenmiştir. Hazirenin asıl yoğun sivil ve resmi defin alanı haline dönüşmesi, 1780 (Hicrî 1194) yılından sonra çevreye yapılan definlerle ivme kazanmıştır. 1817 yılında Nakşidil Sultan Türbesi'nin yapılmasıyla hazire sınırları daha da netleşmiş ve duvarlarla çevrilmiştir.

1871 yılında Şeyhülislam Mehmed Refik Efendi'nin padişah iradesiyle buraya defnedilmesi, hazireyi ulema, asker ve entelektüellerin toplandığı bir "açık hava müzesi" kimliğine kavuşturmuştur. Bu tarihten sonra Ahmed Cevdet Paşa, Gazi Osman Paşa ve Ali Emirî Efendi gibi tarihi şahsiyetler buraya gömülmüştür.

Cumhuriyet'in ilanından sonra tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması kanunuyla hazireye defin yasaklanmıştır.

Günümüzde hazireye defin yapılabilmesi için ancak Cumhurbaşkanı onayı ve Bakanlar Kurulu (Cumhurbaşkanlığı Kabinesi) kararı gerekmektedir. Bu sayede yakın tarihte Prof. Dr. Halil İnalcık, Prof. Dr. Kemal Karpat ve Kadir Topbaş gibi isimler tarihi alana kabul edilmiştir.

Fa­tih Ca­mii Ha­zi­re­si’nde 409 adet me­zar ta­şı bu­lun­mak­la be­ra­ber, boş me­zar­la­ra ait ol­du­ğu var­sa­yı­lan şa­hi­de­le­rin de nu­ma­ra­lan­dı­rıl­ma­sıy­la ra­kam 425’e ulaş­mış­tır. 47 adet me­za­rın sa­hip­le­ri ise tes­pit edi­le­me­miş­tir. Bun­lar­dan 113’ü ka­dı­na, 177’si ise er­ke­ğe ait me­zar taş­la­rı­dır.

Gü­nü­müz­de, ha­zi­re­de med­fun Ga­zi Os­man Pa­şa, Şey­hü­lis­lâm Meh­med Re­fik Efen­di, Ah­med Mid­hat Efen­di, Ah­med Cev­det Pa­şa, Şeh­ben­der­za­de Fi­li­be­li Ah­med Hil­mi, Hat­tat Sa­mi Efen­di, Ga­zi Ah­med Muh­tar Pa­şa, Ali Emi­rî Efen­di, Meh­med Esad Ye­sa­rî, Ye­sa­rî­zâ­de Mus­ta­fa İz­zet, Sa­lih Ze­ki Bey, Bo­lâ­henk Nu­ri Bey, Âbi­din Pa­şa, Ah­med Amîş Efen­di ve da­ha ni­ce ta­ri­hî şah­si­yet­ler zi­ya­ret­çi­le­ri­ni bek­lemektedir.

Fatih Camii Haziresi'nde medfun kişilerin hazire numaraları ve isimlerine dair bilgiler, 2007 tarihinde İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür A.Ş. tarafından hazırlanan "Türk Kültür ve Medeniyet Tarihinde Fatih Külliyesi (Fevzi Günüç, Ali Rıza Özcan)" adlı esere göre düzenlenmiştir.