Gazi Ahmed Muhtar Paşa

1839’da Bursa’da doğan Ahmed Muhtar Paşa, Katırcıoğlu ailesinden Hacı Halil Ağa’nın oğludur. Bursa Askerî İdâdîsi’nden sonra Harbiye Mektebi’ni 1860’ta birincilikle bitirmiş, bir yıl sonra kurmay yüzbaşı olmuştur. Harbiye’de hocalık yapmış; Şehzade Yusuf İzzeddin Efendi’nin hocalığına getirilmiş ve Sultan Abdülaziz’in Avrupa seyahatine maiyetinde katılmıştır.

1864’te kurulan Cem‘iyet-i Tedrîsiye-i İslâmiye’nin kurucuları arasında yer almıştır. Daha sonra Dârüşşafaka’nın kuruluşuna zemin hazırlayan bu cemiyetin ilk kadrosunda Yusuf Ziyâ Paşa, Gazi Ahmed Muhtar Paşa, Vidinli Tevfik Paşa, Sakızlı Ahmed Esad Paşa ve Ali Nakî Efendi bulunur. Ahmed Muhtar Paşa, cemiyetin Beyazıt civarındaki Valide Mektebi’nde bizzat ders veren isimler arasındadır.

Askerî kariyerinde Yemen, Girit, Bosna-Hersek, Karadağ sınırı, Erzurum ve Manastır gibi geniş bir sahada görev yapmıştır. Yemen’de Reyde ve San‘a’yı teslim almış; bölgenin yeniden vilayet hâline getirilmesi sürecinde vali ve kumandan olarak bulunmuştur. Otuz iki yaşında mareşalliğe yükselmesi, Osmanlı askerî hiyerarşisindeki hızlı yükselişinin en dikkat çekici safhalarındandır.

1877-1878 Osmanlı-Rus Harbi'nde Rus kuvvetlerine karşı başarı kazanmış; II. Abdülhamid tarafından “Gazi” unvanı, kılıç, iki at ve Mecîdî nişanı ile taltif edilmiştir.

Savaştan sonra Erkân-ı Harbiyye-i Umûmiye reisliği yapmıştır. 1885’te Mısır fevkalâde komiserliğine tayin edilmiş, İngiliz işgali altındaki Mısır meselesinde Osmanlı Devleti’ni temsil etmiş ve II. Meşrutiyet’in ilanına kadar yaklaşık yirmi üç yıl Mısır’da kalmıştır.

1908’den sonra İstanbul’a dönmüş, 1912’de sadrazamlığa getirilmiş ve içinde üç eski sadrazamın bulunması sebebiyle “Büyük Kabine”, oğlu Mahmud Muhtar Paşa’nın Bahriye Nazırı olması sebebiyle de “Baba-oğul Kabinesi” diye anılan hükümeti kurmuştur. Sadrazamlığı sırasında Trablusgarp Savaşı’nı sona erdiren Uşi Antlaşması imzalanmış, Balkan Savaşı’nın başlamasının ardından 29 Ekim 1912’de görevden ayrılmıştır.

Gazi Ahmed Muhtar Paşa askerlik ve devlet adamlığının yanında matematik, astronomi ve takvim çalışmalarıyla da tanınmıştır. Riyâzü’l-Muhtâr Mir’âtü’l-Mîkat ve’l-Edvâr adlı eserinde basîta, usturlap, zaman ölçümü, enlem-boylam tayini ve takvim meselelerini ele almıştır. Islâhu’t-Takvîm adlı eseri Fransızcaya çevrilmiş, bu çalışma sebebiyle Alman Devleti tarafından özel altın madalya ile ödüllendirilmiştir. Takvîmü’s-Sinîn adlı eseri, daha sonra Faik Reşit Unat’ın hicrî-miladî tarih çevirme kılavuzuna temel kaynaklardan biri olmuştur.

Gazi Ahmed Muhtar Paşa, 21 Ocak 1919’da Feneryolu’ndaki köşkünde vefat etmiş ve Fatih Sultan Mehmed'in türbesinin yakınına defnedilmiştir.