Halil İnalcık

7 Eylül 1916’da İstanbul’da doğan Halil İnalcık’ın asıl adı Halil İbrahim’dir. Babası Kırım’dan İstanbul’a göç eden Seyit Osman Nuri Bey, annesi Ayşe Bahriye Hanım’dır. Ailesinin 1925’te Ankara’ya taşınmasının ardından ilk öğrenimini burada sürdürmüş; daha sonra Balıkesir Muallim Mektebi’nde okumuştur.

1935’te Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi’nde yüksek öğrenimine başlayan İnalcık, 1940’ta mezun olduktan sonra aynı fakültede akademik hayata girdi. “Tanzimat ve Bulgar Meselesi” başlıklı doktora çalışmasını kısa sürede tamamladı. Daha gençlik yıllarında Osmanlı tarihini yalnız kronikler ve siyasî olaylar üzerinden değil, arşiv belgeleri, tahrir defterleri, mahkeme kayıtları, ekonomi ve toplum yapısı üzerinden okuyan bir tarihçilik çizgisi kurdu.

İnalcık’ın adı özellikle Osmanlı klasik çağı üzerine yaptığı çalışmalarla öne çıktı. Fatih devrine dair incelemeleri, Osmanlı kuruluşu, İstanbul’un fethi sonrası şehir düzeni, timar sistemi, hukuk, iktisat ve toplumsal yapı hakkındaki araştırmalarıyla modern Osmanlı tarihçiliğinin temel isimlerinden biri hâline geldi. “The Ottoman Empire: The Classical Age 1300-1600” ve “Devlet-i Aliyye” gibi eserleri, hem Türkiye’de hem de dünyada Osmanlı tarihini anlamak için başvurulan ana kaynaklar arasında yer aldı.

1972’de Chicago Üniversitesi’ne davet edilerek Osmanlı tarihi dersleri vermeye başladı. Buradaki yılları, Osmanlı tarihçiliğinin uluslararası akademi içinde güçlü bir alan hâline gelmesinde belirleyici oldu. 1986’da Amerikan Akademisi’ne, 1993’te Britanya Akademisi’ne üye seçildi. Türkiye’ye dönüşünden sonra Bilkent Üniversitesi Tarih Bölümü’nün kurucuları arasında yer aldı; burada oluşturulan Halil İnalcık Osmanlı Araştırmaları Merkezi, onun çalışma arşivi ve ilmî mirasını araştırmacılara açan önemli bir merkez hâline geldi.

Akademi dünyasında “tarihçilerin kutbu” ve “hocaların hocası” unvanlarıyla anılan Halil İnalcık, neredeyse bir asra yaklaşan ömrünü Osmanlı tarihinin belgeye dayalı, geniş ufuklu ve dünya tarihçiliğiyle konuşabilen bir alan olarak yerleşmesine adadı.

25 Temmuz 2016’da Ankara’da vefat eden Halil İnalcık’ın cenazesi İstanbul’a getirilmiş; 28 Temmuz 2016’da Fatih Camii’nde kılınan cenaze namazının ardından Fatih Camii Haziresi’ne defnedilmiştir.