Hasan Hilmi Efendi

Gümülcineli Hasan Hilmi Efendi, Tüccar Emin Ağa’nın oğludur. Gümülcine’de doğmuş, çocuk yaşta İstanbul’a gelmiş ve Gürcü Şerif Efendi’den ders almıştır.

Bu tahsil onu Fatih Medresesi çevresine taşımış, önce Fatih Medresesi müderrisi, ardından Mekke mollası ve yüksek ilmiye rütbelerine ulaşan bir Osmanlı âlimi hâline getirmiştir.

Hasan Hilmi Efendi’nin ilmî itibarı en güçlü biçimde Huzur Dersleri’ndeki uzun vazifesinde görülür. 1878-1879’dan itibaren bu derslerde muhatap olarak bulunmuş; 1897-1900 yılları arasında ise mukarrirlik yapmıştır. Huzur Dersleri, ramazan aylarında padişah huzurunda yapılan tefsir müzakereleriydi; “mukarrir” dersi takrir eden baş âlimi, “muhatap” ise ilmî müzakereye katılan âlimleri ifade ederdi.

Hasan Hilmi Efendi, Meclis-i Mesâlih-i Talebe (Öğrenci İşleri Kurulu) azası olarak da kayıtlıdır. II. Abdülhamid devrinde medrese talebesi ve medrese eğitimiyle ilgili meseleleri görüşmek üzere teşkil edilen bu meclis, ders programları, müderris tayinleri ve medrese ıslahatı gibi konularda Meşihat bünyesinde görev yapan önemli bir kuruldu.

Anadolu ve Rumeli kazaskerliği pâyesine kadar yükselen Hasan Hilmi Efendi, 7 Kasım 1903’te vefat etmiş ve Fatih Camii Haziresi’ne defnedilmiştir.

Hasan Hilmi Efendi’nin şahidesi, “Cemil” imzasıyla tanınan hattat Mehmed Cemîl Eyyûbî tarafından yazılmıştır. Sâmi Efendi’nin talebeleri arasında yer alan Cemîl Eyyûbî’nin celî sülüs levhaları, Ali Emîrî Koleksiyonu’ndaki rik'a yazması ve Kapudân-ı Deryâ Hasan Hüsnü Paşa için yazdığı mushaf en bilinen eserleri arasındadır.