Kemal Haşim Karpat

15 Şubat 1923’te Romanya Dobrucası’nda, Babadağ yakınlarındaki Armutlu köyünde doğan Kemal Haşim Karpat, Kırım kökenli Türk bir aileye mensuptur. Çocukluğu, Osmanlı’dan sonra Balkanlar’da kalan Türk ve Müslüman toplulukların yaşadığı çok dilli, çok kültürlü bir çevrede geçti. Bu çevre, onun ileride göç, nüfus, kimlik, şehirleşme ve toplumsal değişim konularına yönelmesinde belirleyici oldu.

Mecidiye Medresesi’nde başladığı tahsilini Türkiye’de sürdürdü. İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olduktan sonra Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti; Washington Üniversitesi’nde yüksek lisansını, New York Üniversitesi’nde doktorasını tamamladı. Hukuk, siyaset bilimi ve sosyal bilimler arasındaki bu geçiş, onun tarihçiliğine geniş bir bakış kazandırdı.

Kemal Karpat, Osmanlı tarihini yalnızca hanedan, savaş ve devlet teşkilatı üzerinden değil; nüfus hareketleri, göçler, şehirleşme, köyden kente geçiş, toplumsal tabakalar ve kimlik inşası üzerinden ele aldı. “Ottoman Population, 1830-1914”, “The Politicization of Islam” ve “Turkey’s Politics: The Transition to a Multi-Party System” gibi eserleri, Osmanlı’dan modern Türkiye’ye uzanan toplumsal dönüşümü anlamak için temel çalışmalar arasında yer aldı.

Akademik hayatının en uzun ve etkili dönemi Wisconsin-Madison Üniversitesi’nde geçti. Burada Osmanlı ve Türk tarihi çalışmalarının kurumsallaşmasına öncülük etti; çok sayıda öğrenci yetiştirdi, International Journal of Turkish Studies’i kurdu ve Türk araştırmaları alanında uluslararası bir çevre oluşturdu. Çalışmalarıyla Türkiye, Romanya ve Amerika Birleşik Devletleri’nde birçok ödül ve nişana layık görüldü.

Kendi hayatı da bir bakıma araştırdığı konuların aynasıydı: Dobruca’da doğmuş, İstanbul’da yetişmiş, Amerika’da akademik bir merkez kurmuş; Osmanlı bakiyesi coğrafyaların insan hareketlerini ve modernleşme tecrübelerini dünya tarihçiliği içinde görünür kılmıştır. Hatıra kitabına verdiği “Acıyı Bal Eylemek” adı, göç ve ayrılıklarla örülü bu uzun ömrün kişisel tarafını da yansıtır.

20 Şubat 2019’da Madison’da vefat eden Kemal Haşim Karpat’ın cenazesi İstanbul’a getirilmiş; 25 Şubat 2019’da Fatih Camii’nde kılınan cenaze namazının ardından Fatih Camii Haziresi’ne defnedilmiştir.