Mahmud Kamil Efendi

Hicrî 1251 yılına göre 1835'de Of’ta doğan Mahmud Kâmil Efendi, Of ulemâsından Muhammed Emin Efendi’nin oğludur. İlk tahsilini memleketinde tamamladıktan sonra Kayseri’ye gitmiş, burada Hacı Torun Efendi’den icâzet almıştır.

İstanbul’da müderrislik imtihanını kazanarak ilmiye yolunda yükselmiş, daha sonra Mekteb-i Nüvvâb’a girmiştir. Mekteb-i Nüvvâb, kadı ve nâib yetiştiren yüksek hukuk mektebiydi. Buradan mezun olduktan sonra Fetvahâne’de görev almış ve reisü’l-müsevvidînliğe kadar yükselmiştir. Fetvahâne, şeyhülislâmlığa bağlı olarak fetva metinlerinin hazırlandığı merkezî birimdi; reisü’l-müsevvidîn ise bu metinleri hazırlayan kalemin başındaki görevliydi.

Mahmud Kâmil Efendi, Huzur Dersleri’ne de katılmıştır. Ramazan aylarında padişah huzurunda yapılan bu tefsir derslerinde önce muhatap, ardından mukarrir olarak yer almıştır. Mukarrir, derste seçilen âyeti açıklayan; muhatap ise dersi müzakere eden âlimdi. Bu görev, onun ilmî seviyesini ve saray-ilmiye çevresindeki itibarını gösteren önemli bir mertebedir.

İlmiye kariyerinde Kudüs mevleviyeti pâyesi, Meclis-i Tedkîkât-ı Şer‘iyye azalığı, Medine kadılığı, Haremeyn mevleviyeti, İstanbul pâyesi ve Anadolu kazaskerliği pâyesi gibi yüksek derecelere ulaşmıştır. Mevleviyet, Osmanlı ilmiye teşkilatında büyük kadılıklar için kullanılan yüksek dereceli bir makamı ifade eder. Haremeyn mevleviyeti ise Mekke ve Medine gibi dinî merkezlerle ilişkili yüksek ilmiye derecelerindendir.

Mahmud Kâmil Efendi, 1900 yılında bilfiil Rumeli kazaskeri olmuştur. Rumeli kazaskerliği, Osmanlı ilmiye teşkilatının en yüksek makamlarından biri olup kadı tayinleri, yargı düzeni ve ilmiye hiyerarşisi bakımından büyük önem taşırdı. Bu görevini 1908 yılına kadar sürdürmüş, II. Meşrutiyet’e uzanan son dönem Osmanlı ilmiye yapısının yüksek rütbeli temsilcileri arasında yer almıştır.

Oflu el-Hac Mahmud Kâmil Efendi, 13 Ramazan 1328’de (Miladî 18 Eylül 1910) vefat etmiş ve Fatih Camii Haziresi’ne defnedilmiştir.