Mahmut Esad Efendi

1856 yılında Konya’nın Seydişehir kazasında doğan Mahmud Esad Efendi, birçok hukukçu yetiştiren Çopur Kadıoğulları ailesine mensuptur. Babası Güzelzâde Emin Efendi nâiblik, dedesi ise kadılık yapmış; bu aile çevresi onun hem ilmiye hem hukuk sahasındaki kimliğini beslemiştir.

İlk öğrenimini Seydişehir’de tamamladıktan sonra 1870’te İstanbul’a gelmiş, Fatih Medresesi’nde Elbasanlı Abdülkerim Efendi’den dinî ilimleri tahsil etmiş ve 1881’de dersiâm olmuştur.

Mahmud Esad Efendi’nin tahsil hayatı medreseyle sınırlı kalmamış; Menşe-i Muallimîn-i Askerî’de müsbet ilimlere yönelmiş, ardından özel izinle Mekteb-i Harbiye’nin Erkân-ı Harbiye sınıfına devam eden tek sivil talebe olmuştur. Buradan yüksek matematik öğretmeni diploması almış, aynı yıllarda Hukuk Mektebi’ne girerek 1886’da mezun olmuştur.

Memuriyet hayatına Gülhane Askerî Rüşdiyesi’nde öğretmen olarak başlayan Mahmud Esad Efendi, daha sonra İzmir Bidâyet Mahkemesi reisliğine tayin edilmiş ve İzmir’de on yıl kadar görev yapmıştır. Hâkimliğinin yanında İzmir İdâdîsi’nde ders vermiş; Halid Ziya Uşaklıgil ve Tevfik Nevzat’la birlikte Hizmet ve Âhenk gazetelerinin çıkarılmasına katkıda bulunmuştur. İstanbul’a dönüşünden sonra Mekteb-i Mülkiyye, Mekteb-i Hukuk ve Darülfünun’da iktisat, devletler hukuku, Mecelle ve İslâm tarihi gibi dersler okutmuştur.

1909’da Defter-i Hâkânî Nazırı olan Mahmud Esad Efendi, Osmanlı tapu ve kadastro mevzuatının yenilenmesinde önemli rol oynamıştır. Bu görev sırasında çıkarılan kanunlar sebebiyle daha sonraki yıllarda Türkiye’de modern tapu-kadastro çalışmalarının öncü isimlerinden biri olarak anılmış, ailesi de Cumhuriyet döneminde bu hizmete atıfla Kadaster soyadını almıştır.

1913’te Şûrâ-yı Devlet Tanzimat Dairesi reisliğine getirilen Mahmud Esad Efendi, 17 Ekim 1915’te Isparta mebusu seçilmiştir.

Çok yönlü bir müellif olan Mahmud Esad Efendi, hukuk, fıkıh, hadis, tarih, iktisat, tabiat bilimleri ve dinler tarihi alanlarında eserler vermiştir. Usûl-i Hadîs, Usûl-i Fıkıh, Ferâidü'l-Ferâiz, Hukûk-ı Düvel, Târîh-i Dîn-i İslâm ve Târîh-i İlm-i Hukûk onun öne çıkan eserleri arasındadır. Batı dillerine de ilgi duymuş; İngilizce, Fransızca ve Almanca öğrenerek İslâm dünyasına dair Batılı yayınları takip etmiştir.

Mahmud Esad Efendi, şahidedeki tarihe göre 28 Mart 1917’de vefat etmiş ve Fatih Camii Haziresi’ne defnedilmiştir.