Ömer Ali Efendi

Adana’da doğan Paşabeyzâde Ömer Âli Efendi, Ramazanoğulları ailesine mensuptur. Dedesi Adana mutasarrıflığı da yapmış Arif Paşa, babası ise Tarsus kaymakamı Ahmed Paşa’dır. Hususi hocalardan Arapça, Farsça, Rumca ve Ermenice öğrenmiş; coğrafya, harita, cebir, hikmet ve tarih gibi alanlarda da eğitim almıştır.

Devlet hizmetine 1862’de Adana’da tahrirat kaleminde başlamış; daha sonra Dersim, Diyarbakır, Aydın, Halep, Hicaz ve Suriye gibi farklı vilayetlerde mektupçuluk görevlerinde bulunmuştur. Cidde’de vali kaymakamlığı yaptıktan sonra Karesi, Tekirdağ ve Bingazi mutasarrıflıklarına tayin edilmiş; son resmî görevi ise 1909’da kısa süre yürüttüğü Kastamonu valiliği olmuştur.

Ömer Âli Efendi’nin en kalıcı hizmetleri Karesi mutasarrıflığı döneminde görülür. 1896-1905 yılları arasında Balıkesir’de görev yapmış; 29 Ocak 1898 depreminden sonra şehrin yeniden imarı için yoğun çaba göstermiştir. Hacı Ali Camii’ni minaresiyle birlikte kendi imkânlarıyla yeniden yaptırmış, avlusuna on odalı bir medrese inşa ettirmiş ve burada şahsi kitaplarını koyarak bir kütüphane kurmuştur. Bu kütüphane daha sonra Hamidiye Kütüphanesi adını almış; Balıkesir’in kültür hayatında uzun süreli bir iz bırakmıştır.

Balıkesir’in simge yapılarından Zağnos Mehmed Paşa Camii’nin yeniden inşasında da öncü rol üstlenmiştir. Deprem sonrasında yalnız idari yetkisini değil, şahsi servetini de imar ve hayır işlerine harcayan Ömer Âli Efendi, halkı bu faaliyetlere katmayı başaran taşra idarecilerinden biri olarak öne çıkar.

Edebî yönü de bulunan Ömer Âli Efendi, "Cemal Bey" ve "Türkmen Kızı" adlı romanları kaleme almıştır. Özellikle 1889’da yayımlanan Türkmen Kızı, Türk edebiyatında köy ve Türkmen hayatını konu alan erken romanlardan biri olarak dikkat çeker.

Hayatının son yıllarını İstanbul’da geçiren Ömer Âli Efendi, bütün mal varlığını Hilâl-i Ahmer Cemiyeti’ne, bugünkü Kızılay’a bağışlamıştır. Bu vasiyeti sebebiyle kabri Hilâl-i Ahmer tarafından yaptırılmış; şahidesinde de özellikle bu hayırseverliği vurgulanmıştır. 8 Cemâziyelâhir 1338’de (Miladî 28 Şubat 1920) vefat etmiş ve Fatih Camii Haziresi’ne defnedilmiştir.