Said Ünsi Efendi

1842 yılında bugün Azerbaycan sınırları içinde bulunan Şemahı’da doğan Said Ünsizâde, Şirvanlı bir ilim ve edebiyat ailesine mensuptur. Babası Abdurrahman Efendi, Arapça ve Farsçaya vâkıf, “Ünsî” mahlasıyla şiirler yazan bir âlimdi.

İlk eğitimini babasından alan Said Ünsizâde, Şemahı Medresesi’ni bitirdikten sonra Bağdat’a giderek dinî ilimlerde tahsilini ilerletmiştir. Memleketine döndükten sonra eğitim ve pedagoji meseleleriyle ilgilenmiş; 1866’da Şemahı Şeriat Meclisi’ne, 1873’te Bakü Guberniyası Dini Meclisi’ne üye seçilmiş, aynı yıl bu meclisin başkanlığına getirilmiştir.

Said Ünsizâde’nin Şemahı’daki en dikkat çekici hizmetlerinden biri, kardeşi Celal Ünsizâde ile birlikte açtığı Meclis Mektebi’dir. Modern usule yakın işleyen bu okulda dinî derslerin yanında Azerbaycan Türkçesi, Rusça, Arapça, Farsça ve matematik de okutulmuştur.

1876’da Tiflis’e yerleşen Said Ünsizâde, Kafkasya Ruhani İdaresi’nde görev almış ve burada matbuat faaliyetlerine yönelmiştir. 1879’da çıkarmaya başladığı Ziya gazetesi, Azerbaycan Türkçesiyle yayımlanan erken dönem basın teşebbüslerinden biridir.

Tiflis yıllarında yalnız gazete çıkarmakla kalmamış, çocukların ve talebelerin eğitimine yönelik eserler de kaleme almıştır. Ünlü Kırımlı fikir adamı İsmail Gaspıralı’nın Tercüman’dan önceki Tonguç ve Şafak gazetelerinin de Ziya Matbaası’nda basılması, Said Ünsizâde’nin Kafkasya ve Rusya Müslümanları arasındaki matbuat ağı içindeki yerini güçlendirmiştir.

1883’te Bakü Eyaleti kadılığı ve ruhani idare başkanlığına tayin edilince Şemahı’ya dönmüş, Ziya Matbaası’nı da buraya taşımıştır. Gazete 1884’te maddi imkânsızlıklar sebebiyle kapanmış; Said Ünsizâde 1890’da İstanbul’a gelmiştir.

İstanbul’da Meclis-i Kebîr-i Maârif (Büyük Eğitim Meclisi) ve Meclis-i Tedkîkât-ı Şer'iyye (Şer'i İncelemeler Meclisi) azalığına tayin edilmiş, 1896’da Sultan II. Abdülhamid ile görüşmek üzere Mâbeyn’e gönderilmiştir.

Kafkasya’da eğitim, dinî ilimler, matbuat ve çocuk terbiyesi alanlarında iz bırakan Hacı Said Ünsizâde, 1903 yılında 61 yaşında vefat etmiş ve Fatih Camii Haziresi’ne defnedilmiştir.