Meryem Ana Rum Ortodoks Kilisesi
Yapımından Sonraki Değişiklikler:
- 7. yüzyıl başında Prenses Sopatra ve Eustolia burada bir kadınlar manastırı kurmuştur; yapı, Latin İmparatorluğu döneminde ortadan kalkmıştır.
- 1261’de şehir Bizans yönetimine döndükten sonra aynı yerde İsaakios Doukas tek katlı bir manastır yaptırmıştır; 1281’de Maria Despina Palaiologina manastır ve kiliseyi günümüze kalan biçimiyle yeniden inşa ettirmiştir.
- 1453’te çevresinde yaşanan çatışmalar nedeniyle yapı “Kanlı Kilise” adıyla anılmış; kiliseye çıkan yol “Sancaktar yokuşu” adıyla bağlantılandırılmıştır.
- II. Mehmed ve II. Bayezid dönemlerinde kilisenin Rum cemaatine bırakıldığına dair fermanlar ile mülkiyet statüsü teyit edilmiştir; Selim I ve Ahmed II dönemlerinde camiye çevirme girişimleri sonuçlanmamıştır.
- Fener yangınlarında (1633, 1640, 1729) zarar görmüş; onarımlar ve eklerle özgün görünümü önemli ölçüde değişmiştir.
- 19. yüzyıl sonunda kilise yakınında küçük bir okul yapılmış; 1892’de küçük bir çan kulesi eklenmiştir.
- 6–7 Eylül 1955 olaylarında zarar görmüş; sonrasında onarılmıştır.
Öne Çıkan Özellikleri:
- Kilise İstanbul Rum Patrikhanesi’ne aittir.
- Yapı “Moğolların Meryemi Kilisesi” ve “Panagia Mouchliotissa” adlarıyla da anılır; ithafı “Theotokos Panagiotissa” olarak kaydedilir.
- İstanbul’da Bizans döneminden kalıp Osmanlı döneminde camiye çevrilmeden kilise işlevini kesintisiz sürdüren tek örnek olarak tanımlanır.
- Yapı (özgününde) merkezî kubbeli tetrakonkh plan şemasıyla “Konstantinopolis Bizans mimarisi içinde tekil/istisnai” bir örnek olarak değerlendirilir.
- Kilise, yüksek duvarların arkasında bir avlu içinde yer alır; girişler çoğu zaman kapalı tutulduğu için ziyaret erişimi sınırlı olabilmektedir.
- İç mekânda 11. yüzyıla tarihlenen mozaik ikon ile 13.–14. yüzyıla tarihlenen ikonlar; ayrıca doğu duvarında “Son Yargı” tasviri gibi bezeme unsurları öne çıkar.
- Efsaneye göre kilisenin altındaki yer altı geçidi Ayasofya’ya uzanır.
