Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Kilisesi
Yapımından Sonraki Değişiklikler:
- Armaş manastırının kütüphanesinde bulunan bir elyazmasına göre Gozma isimli bir tüccar 1391’de Gafa’dan İstanbul’a gelerek Surp Krikor Lusavoriç Kilisesi’ni inşa ettirmiştir.
- Bir başka hatırata göre 1391’de kilise arazisi Gozma isimi bir tüccar tarafından satın alınmış, kilise ise 1391 ile 1431 arasında yapılmıştır.
- Yapı, 1660 Galata yangınından zarar almadan çıkmıştır.
- 1731’de tamamiyle kül olan bina, 1733’te Patrik Golod zamanında Sarkis Kalfa tarafından yeniden inşa edilmiş, yapım masraflarını Eğinli Hacı Seğpos Amira Yerevanentz ile birlikte üstlenen Patrik Hovhannes Golod, kiliseyi ibadete açan isim olmuştur.
- Yapı, 1771’de yeniden yanmıştır; yeniden inşa 1799’da Minas Kalfa mimarlığında tamamlanmıştır.
- Kilisenin yanına Surp Haç ve Surp Garabed şapelleri eklenmiştir.
- İç duvarlar 1888’de kemer biçiminde açılmış; üç ibadethane birleştirilmiştir.
- 1958’de şehrin yapılandırılma çalışmaları nedeniyle, kilise tamamen istimlak edilerek toprağın büyük bir bölümü genişletilecek olan caddeye tahsis edilmiş, Patrik Karekin Haçaduryan’ın tavsiyesiyle, mimar Bedros Zobyan tarafından hazırlanan plan neticesinde kalan mevcut alan üzerine 1962’de bugünkü Surp Krikor Lusavoriç kilisesi kubbeli tarzda inşa edilmiştir.
- Yeni Kilise, 1966’da Patrik Şınorhk tarafından kutsanarak ibadete açılmıştır.
- Yapı, 2005’te bir kez daha onarıldıktan sonra yeniden ibadete açılmış; 2011’de son kez yeniden onarım görmüştür.
Öne Çıkan Özellikleri:
- Kilise Türkiye Ermenileri Patrikliği’ne aittir.
- Yapı, İstanbul’daki bilinen en eski Ermeni kilisesidir.
- İstanbul’da klasik Ermeni mimarisi tarzında inşa edilmiş tek kilisedir.
- Alt katta Amenapırgiç şapeli bulunmaktadır; şapelde Patrik Hovhannes IX (Golod)’un kabri yer almaktadır.
- Kilise duvarında Patrik Kayserili Krikor II’nin gömü bilgisi yer almaktadır.
- İç mekânda 18. yüzyıla tarihlenen Hollanda çinileri bulunmaktadır; bu çiniler yaklaşık 1775–1788 aralığına tarihlendirilmiştir.
