Yapımından Sonraki Değişiklikler
Okulun tarihi kökleri Sultan II. Mahmud'un eşi ve Sultan Abdülaziz'in annesi Pertevniyal Valide Sultan tarafından 1872'de yaptırılan Mahmudiye Mektebi'ne dayanır.
Alt katı sıbyan mektebi, üst katı rüşdiye olarak hizmet veren yapı 1911'deki Aksaray Yangını'nda tamamen yok olmuştur.
Zamanla yetersiz kalan bina, yerleşkesi içine farklı dönemlerde 3 blok ve bir spor salonu daha inşa edilerek günümüzdeki halini almıştır.
Öne Çıkan Özellikler
Geçmişte “Mahmudiye Rüştiyesi”, “Mahmudiye Mektebi” ve “Valide Mektebi” isimlerini de alan okul, günümüzde "Pertevniyal Lisesi" ismiyle eğitim faaliyetlerine devam etmektedir.
Binanın üzerindeki taş oymada, halk arasındaki söylenişine uygun olarak "i" sesi veren elif harfi olmadan kısaltılmış şekliyle "Valde Mektebi" (Arapça manasıyla "anne") yazılmıştır.
Okulun kuruluşuyla birlikte Pertevniyal Valide Sultan, okulun giderlerinin karşılanması için bir vakıf kurmuş ve öğrenciler için devasa bir kitap koleksiyonu bağışlamıştır. Bu nadide eserlerin bulunduğu koleksiyon günümüzde Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesi'nde korunmaktadır.
Okul, Padişah'ın annesi tarafından kurulduğu için "Mekteb-i Şahane" (Saray Okulu) statüsüne sahip olmuş ve dönemin eğitim bakanları tarafından bizzat takip edilmiştir.
Erken Cumhuriyet dönemi mimarlığının özgün örneklerinden biri olan yapı; tavana sıfır pencereler, endirekt tenvir (dolaylı aydınlatma), geometrik hatlar ve maksimum alan kullanımıyla dikkat çekmektedir.
1930'daki binayı yaptıran Osman Bey, dönemin Valide Sultan Pertevniyal Vakfı'nın mütevelli heyeti üyesi, mimarı Sırrı Arif Bilen ise Türkiye'de Batı tarzı kübik ve Art Deco mimari üsluplarını ilk uygulayan kişidir.
Pertevniyal Valide Sultan, okulu eşi Sultan II. Mahmud adına, yanındaki Pertevniyal Valide Sultan Camii'ni de kendi adına inşa ettirmiştir.
Türkiye'nin en başarılı ve saygın eğitim kurumlarından biri olan Pertevniyal Lisesi, liselere geçiş kapsamında yapılan merkezi sınavda %1'lik en üst başarı diliminden öğrenci kabul etmektedir.
Pertevniyal Lisesi sadece bir okul değil, Türk basketbolunun da değerli bir kulübü olmuş,tur. Hidayet Türkoğlu, Semih Arslan ve Cenk Akyol gibi isimleri altyapısından çıkarmıştır.
Namık Kemal, Hüseyin Rahmi Gürpınar, Cemil Meriç, Tevfik Fikret, Doğan Hızlan, Aydın Boysan, Savaş Ay, Metin Akpınar, Halit Kıvanç gibi kültür-sanat, siyaset, bilim ve spor alanlarından birçok mezunu bulunmaktadır.
Dünyanın ilk şehir ansiklopedisi kabul edilen "İstanbul Ansiklopedisi" yazarı Reşat Ekrem Koç ve ünlü edebiyatçı Gevher Bayegan okulda dersler vermiş ünlü isimler arasındadır.
