Surp Hreşdagabed Ermeni Kilisesi
Yapımından Sonraki Değişiklikler:
- Yapının bulunduğu alanda 9. yüzyıldan kalma Ayia Strati adlı bir Rum kilisesi bulunmuştur; alan 1627’de IV. Murad’ın fermanıyla Ermeni cemaatine devredilmiştir.
- 1628’de onarım görmüş ve kutsanarak ibadete açılmıştır.
- 1692 yangınında büyük hasar görmüş; 1729’daki büyük Balat yangınında tamamen yanmıştır.
- 1730’da ahşap olarak yeniden yapılmış; daha sonra 1831’de II. Mahmud’un fermanıyla kâgir olarak yeniden inşa edilerek 1835’te Patrik III. Sdepanos tarafından kutsanıp ibadete açılmıştır.
- Yapı 2005 ve 2012 yıllarında kapsamlı restorasyondan geçirilmiştir.
Öne Çıkan Özellikleri:
- Kilise Türkiye Ermenileri Patrikliği’ne aittir.
- Surp Hıreşdagabed adı “Kutsal Başmelek” anlamıyla kullanılır; kilise Ermeni Apostolik geleneğine bağlıdır.
- Kilise kompleksi; iki şapel, ayazma, vaftizhane, depo ve harabe halde bir okul yapısı gibi birimlerden oluşur.
- Ana kilise yapısı üç nefli bazilikal plandadır; kesme taş duvarlı ve beşik çatılıdır.
- Doğuda büyük bir bema apsisi ve iki küçük yan apsis, batıda üç bölümlü geniş bir narteks bulunur; narteks üzerinde koroya ayrılmış galeri katı yer alır.
- Bodrum kattaki ayazmada 2006’daki onarım sırasında Aziz Artemios ve Azize Peprone’ye atfedilen kemiklere ulaşıldığı, bunların rölik mahfazasında sergilenmeye başlandığı belirtilir.
- Ana mekândan ayazmaya inen koridora geçiş sağlayan demir kapı, 727 tarihli kabartmalı panelleriyle dikkat çeker; panellerin 1742’de Topkapı Sarayı kazıları sırasında bulunup kapıya dönüştürülerek kiliseye eklendiği kaydedilir.
